Όταν η Γιάνκα ξεσήκωνε το Πατρινό Καρναβάλι!

Καλλιτεχνική αναπαράσταση αποκριάτικου χορού της δεκαετίας του 1960

Γιάνκα: Ο χορός που ξεσήκωσε μια ολόκληρη γενιά!

Από τη μακρινή Φινλανδία στην Ελλάδα των sixties, από τα νεανικά πάρτι στα λαϊκά μαγαζιά και στους καρναβαλικούς χορούς της Πάτρας. Η συναρπαστική ιστορία μιας μουσικής μόδας που ένωσε χιλιάδες ανθρώπους σε μια ατέλειωτη χορευτική αλυσίδα.

Όταν μια μελωδία αρκούσε για να αρχίσει το πάρτι

Υπήρξε μια εποχή που για να ξεσηκωθεί μια ολόκληρη αίθουσα δεν χρειάζονταν ούτε φωτορυθμικά ούτε DJs. Αρκούσαν μερικές νότες και μια λέξη: Γιάνκα!

Ήταν η δεκαετία του 1960. Τα πικάπ έπαιζαν δίσκους 45 στροφών, τα νεανικά συγκροτήματα αποκτούσαν φανατικούς θαυμαστές και οι νέοι αναζητούσαν συνεχώς καινούργιους τρόπους διασκέδασης.

Το τουίστ, το σέικ και οι νέοι ρυθμοί της ποπ άλλαζαν τις συνήθειες μιας γενιάς. Ανάμεσά τους εμφανίστηκε ένας παράξενος, παιχνιδιάρικος χορός που δεν απαιτούσε ιδιαίτερη δεξιοτεχνία. Απαιτούσε μόνο κέφι και παρέα.

Ήταν η Γιάνκα. Και σύντομα θα γινόταν πραγματική μανία.

Ένας χορός που ταξίδεψε από τον ευρωπαϊκό Βορρά

Η ιστορία της Γιάνκας δεν ξεκινά στην Ελλάδα, αλλά στη Φινλανδία.

Εκεί συναντάμε τη Jenkka, έναν παραδοσιακό χορευτικό ρυθμό που συνδέεται με τη λαϊκή διασκέδαση. Στις αρχές της δεκαετίας του 1960, ο ρυθμός απέκτησε μια νέα, πιο εμπορική μορφή, κατάλληλη για τις πίστες και τα νεανικά πάρτι.

Ο χορός, γνωστός διεθνώς και ως Letkajenkka, άρχισε να ταξιδεύει πέρα από τα σκανδιναβικά σύνορα. Η διάδοσή του συνδέθηκε με δημοφιλείς ηχογραφήσεις της εποχής, ανάμεσά τους και εκείνες του Jan Rohde.

Κάπως έτσι, ένας χορός του ευρωπαϊκού Βορρά βρέθηκε να συνοδεύει τη διασκέδαση σε χώρες με εντελώς διαφορετική μουσική παράδοση.

Και μία από αυτές ήταν η Ελλάδα.

Όλοι μαζί, δεξιά κι αριστερά!

Το μεγάλο μυστικό της επιτυχίας της Γιάνκας ήταν η απλότητά της.

Οι χορευτές σχημάτιζαν μια σειρά, ο ένας πίσω από τον άλλον, κρατώντας τον μπροστινό τους από τη μέση ή τους ώμους. Με συγχρονισμένες κινήσεις, μικρά πηδήματα και βήματα μπροστά, ολόκληρη η παρέα μετατρεπόταν σε μια ζωντανή, κινούμενη αλυσίδα.

Τα χαρακτηριστικά βήματα ήταν εύκολα:

Δύο χτυπήματα με το αριστερό πόδι.
Δύο χτυπήματα με το δεξί πόδι.
Ένα πήδημα μπροστά.
Ένα πήδημα πίσω.
Τρία συνεχόμενα πηδήματα μπροστά.

Και μετά, πάλι από την αρχή!

Δεν υπήρχε ανάγκη για παρτενέρ. Δεν υπήρχε ανταγωνισμός για το ποιος χορεύει καλύτερα.

Η Γιάνκα ήταν ένας χορός συμμετοχής.

Μπορούσε να ενώσει φίλους, αγνώστους, μικρούς και μεγάλους. Και όσο μεγάλωνε η σειρά, τόσο μεγαλύτερο γινόταν το κέφι.

Αυτό ακριβώς την έκανε ιδανική για τις αποκριάτικες γιορτές, όπου η διασκέδαση δεν περιορίζεται στην πίστα, αλλά απλώνεται σε ολόκληρο τον χώρο.

Η βραδιά που οι Φινλανδοί τουρίστες έμαθαν στους Forminx τη Γιάνκα

Η ιστορία πίσω από το περίφημο «Jeronimo Yanka» μοιάζει σχεδόν με κινηματογραφική σκηνή.

Οι Forminx, ένα από τα σημαντικότερα νεανικά συγκροτήματα της εποχής, εμφανίζονταν στη «Ρέμβη» της Θεσσαλονίκης όταν μια παρέα Φινλανδών τουριστών τούς ζήτησε να παίξουν έναν σκοπό από την πατρίδα τους.

Οι μουσικοί δεν τον γνώριζαν. Οι επισκέπτες, όμως, άρχισαν να τους σφυρίζουν τη μελωδία και το συγκρότημα την αναπαρήγαγε επί τόπου.

Μόλις ακούστηκαν οι πρώτες νότες, οι Φινλανδοί σηκώθηκαν και άρχισαν να χορεύουν. Η ανταπόκριση ήταν τόσο ενθουσιώδης, ώστε οι Forminx αποφάσισαν να εντάξουν τον ρυθμό στο ρεπερτόριό τους.

Από αυτή την απρόσμενη μουσική συνάντηση γεννήθηκε, σύμφωνα με τη μαρτυρία του μέλους του συγκροτήματος Σωτήρη Αρνή, η ιδέα για το «Jeronimo Yanka».

Την ιστορία αφηγήθηκε ο ίδιος, πενήντα χρόνια αργότερα, σε συνέντευξή του στον Μανώλη Νταλούκα το 2015.

Μια παρέα τουριστών, μια μελωδία που οι μουσικοί άκουγαν για πρώτη φορά και ένας αυθόρμητος χορός στάθηκαν αρκετά για να γεννηθεί μία από τις πιο χαρακτηριστικές ελληνικές ποπ επιτυχίες των sixties.

Και κάπου εκεί, η Γιάνκα συναντά το Πατρινό Καρναβάλι

Τον Φεβρουάριο και τον Μάρτιο του 1965, οι Forminx βρέθηκαν στην Πάτρα, σε μια εποχή που οι καρναβαλικοί χοροί αποτελούσαν σημαντικό κομμάτι της κοινωνικής ζωής της πόλης.

Το Δημοτικό Θέατρο «Απόλλων», πέρα από τον πολιτιστικό του χαρακτήρα, φιλοξενούσε και μεγάλες αποκριάτικες βραδιές.

Εκεί, οι Forminx πραγματοποίησαν πέντε εμφανίσεις στο πλαίσιο των καρναβαλικών χορών, από τις 27 Φεβρουαρίου έως τις 6 Μαρτίου 1965.

Για μια πόλη που αγαπούσε τον χορό και τη μεταμφίεση, η συνάντηση με ένα από τα δημοφιλέστερα νεανικά συγκροτήματα της εποχής είχε ξεχωριστή σημασία.

Ανάμεσα στους μουσικούς βρισκόταν και ο νεαρός Βαγγέλης Παπαθανασίου, πολύ πριν συνθέσει τη μουσική που θα τον καθιέρωνε διεθνώς ως Vangelis.

Η παρουσία των Forminx στους καρναβαλικούς χορούς έχει διασωθεί ακόμη και σε σπάνιο κινηματογραφικό υλικό, ένα μικρό παράθυρο σε εκείνη τη μακρινή εποχή.

Σήμερα, η εικόνα του μελλοντικού δημιουργού των Chariots of Fire και Blade Runner στο Πατρινό Καρναβάλι του 1965 αποκτά μια ιδιαίτερη γοητεία.

Τότε, όμως, ήταν ένας εξαιρετικά ταλαντούχος νέος μουσικός που συμμετείχε σε μια από τις μεγαλύτερες ποπ επιτυχίες της ελληνικής δεκαετίας του ’60.

Σπύρος Ζαγοραίος «Νιάου Νιάου Γιάνκα»

Από τους Forminx μέχρι τα μπουζούκια!

Η Γιάνκα δεν περιορίστηκε στα νεανικά πάρτι.

Η δημοτικότητά της στην Ελλάδα υπήρξε τόσο μεγάλη, ώστε ο ρυθμός της πέρασε ακόμη και στα λαϊκά μαγαζιά.

Οι μπουζουξήδες άρχισαν να παίζουν Γιάνκα, ενώ ο Σπύρος Ζαγοραίος δημιούργησε το χαρακτηριστικό «Νιάου Νιάου Γιάνκα», μεταφέροντας τον χορευτικό ρυθμό στον κόσμο του λαϊκού τραγουδιού.

Ήταν μια ασυνήθιστη μουσική συνάντηση. Ένας χορός που ξεκίνησε από τη Φινλανδία και γνώρισε επιτυχία μέσα από την ποπ βρέθηκε να συνοδεύεται από τον ήχο του ελληνικού μπουζουκιού.

Αυτή η απρόσμενη συνύπαρξη αποκαλύπτει και το μέγεθος της μόδας.

Η Γιάνκα δεν ήταν πια μόνο ένα τραγούδι των Forminx. Είχε γίνει μέρος της διασκέδασης μιας ολόκληρης εποχής.

DRAGONS – ACROPOLIS YANKA

Γιατί χάθηκε ένας τόσο δημοφιλής χορός;

Η Γιάνκα δεν εξαφανίστηκε ξαφνικά. Όπως συμβαίνει με πολλές μουσικές μόδες, άρχισε σταδιακά να παραχωρεί τη θέση της σε νέους ρυθμούς και διαφορετικές συνήθειες διασκέδασης.

Το ροκ, η ντίσκο και αργότερα η ηλεκτρονική μουσική άλλαξαν τις πίστες και τις προτιμήσεις του κοινού.

Παράλληλα, οι ομαδικοί χοροί που απαιτούσαν συγχρονισμό και συμμετοχή ολόκληρης της παρέας έδωσαν περισσότερο χώρο σε πιο ελεύθερους, ατομικούς τρόπους έκφρασης.

Η Γιάνκα συνδέθηκε ολοένα περισσότερο με τη γενιά που τη γνώρισε στα χρόνια της μεγάλης της επιτυχίας.

Δεν είχε, άλλωστε, την ίδια θέση στην ελληνική χορευτική παράδοση με το χασάπικο ή το καλαματιανό. Ήταν κυρίως μια διεθνής μόδα που γνώρισε εντυπωσιακή, αλλά σχετικά σύντομη ακμή.

Αυτό δεν σημαίνει ότι εξαφανίστηκε παντού. Παραλλαγές της εξακολουθούν να εμφανίζονται σε κοινωνικές και εορταστικές εκδηλώσεις, ιδιαίτερα στη βόρεια Ευρώπη.

Στην Ελλάδα, όμως, η Γιάνκα έμεινε περισσότερο ως μουσική ανάμνηση μιας εποχής.

ΜΙΜΗΣ ΠΛΕΣΣΑΣ- Η ΥΑΝΚΑ ΤΗΣ ΤΖΕΝΗΣ- ΜΙΑ ΤΡΕΛΛΗ ΤΡΕΛΛΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ

Η εποχή που οι χοροί γίνονταν αναμνήσεις

Η επιτυχία της Γιάνκας δεν εξηγείται μόνο από τη μελωδία ή τα εύκολα βήματά της.

Ήταν και μια έκφραση της εποχής της.

Οι νέοι ήθελαν να διασκεδάζουν διαφορετικά από τους γονείς τους. Τα ηλεκτρικά όργανα, οι ξενόγλωσσοι στίχοι και οι νέοι χοροί συμβόλιζαν έναν κόσμο που άλλαζε γρήγορα.

Η Γιάνκα είχε ένα ακόμη χαρακτηριστικό: καταργούσε, έστω για λίγα λεπτά, τις αποστάσεις ανάμεσα στους ανθρώπους.

Σε μια σειρά χορευτών μπορούσαν να βρεθούν δίπλα δίπλα άνθρωποι που λίγο νωρίτερα δεν γνωρίζονταν μεταξύ τους.

Ίσως γι’ αυτό ο συγκεκριμένος χορός ταίριαξε τόσο πολύ στο πνεύμα του Καρναβαλιού.

Γιατί το Καρναβάλι, στην πιο αυθεντική του μορφή, είναι ακριβώς αυτό: η χαρά της συμμετοχής, η προσωρινή εγκατάλειψη των κοινωνικών συμβάσεων και η αίσθηση ότι όλοι μπορούν να γίνουν μια παρέα.

THE JUNIORS – SPECIAL 65 YANKA

Όταν ολόκληρη η παρέα χόρευε μαζί

Οι δεκαετίες πέρασαν. Η ποπ απέκτησε νέους ήχους, η ντίσκο κυριάρχησε στις πίστες, ακολούθησαν τα ηλεκτρονικά μουσικά είδη και οι χορευτικές μόδες διαδέχθηκαν η μία την άλλη.

Η Γιάνκα έπαψε να αποτελεί την απόλυτη νεανική επιτυχία.

Δεν εξαφανίστηκε όμως από τη συλλογική μνήμη.

Για όσους έζησαν εκείνα τα χρόνια, λίγες νότες αρκούν ακόμη για να ξυπνήσουν εικόνες από πάρτι, σχολικούς χορούς, αποκριάτικες βραδιές και παρέες που χόρευαν πιασμένες η μία πίσω από την άλλη.

Και για το Πατρινό Καρναβάλι, η Γιάνκα αποτελεί ένα μικρό αλλά χαρακτηριστικό κεφάλαιο της μουσικής του ιστορίας.

Μια υπενθύμιση ότι το Καρναβάλι δεν γράφει την ιστορία του μόνο με άρματα, στολές και παρελάσεις.

Τη γράφει και με τραγούδια.

Με μελωδίες που έρχονται από μακριά, γίνονται μέρος της ζωής μιας πόλης και, πολλά χρόνια αργότερα, εξακολουθούν να θυμίζουν μια εποχή.

Ίσως, τελικά, η Γιάνκα να μην εξαφανίστηκε επειδή γέρασε η μουσική της. Ίσως απλώς άλλαξε ο κόσμος γύρω της.

Σε μια εποχή που ο καθένας χορεύει όλο και περισσότερο με τον δικό του τρόπο, εκείνη μας θυμίζει κάτι απλό: πόση χαρά μπορεί να κρύβεται στο να χορεύουμε όλοι μαζί.