Patras Carnival

Edit Template
Edit Template

Μπάστακες: Οι γίγαντες πρωταγωνιστές του Πατρινού Καρναβαλιού

Ακίνητοι αλλά γεμάτοι ζωή, οι εντυπωσιακές καρναβαλικές φιγούρες αποτελούν εδώ και δεκαετίες αναπόσπαστο κομμάτι της γιορτής, της σάτιρας και της καλλιτεχνικής παράδοσης της Πάτρας.

Κάθε χρόνο, όταν η Πάτρα ετοιμάζεται να φορέσει τα καρναβαλικά της, κάποιοι ιδιαίτεροι «κάτοικοι» επιστρέφουν στους δρόμους και στις πλατείες της. Είναι οι περίφημοι μπάστακες, οι γιγάντιες φιγούρες που στέκουν αγέρωχες, υποδέχονται τους επισκέπτες και θυμίζουν σε όλους ότι η πόλη ζει στους ρυθμούς του Καρναβαλιού.

Άλλοτε χαμογελαστοί, άλλοτε αυστηροί, συχνά σατιρικοί και πάντοτε εντυπωσιακοί, οι μπάστακες δεν αποτελούν απλώς διακοσμητικά στοιχεία. Είναι ένα χαρακτηριστικό κομμάτι της ταυτότητας του Πατρινού Καρναβαλιού, συνδέοντας την ιστορία της πόλης με τη φαντασία και τη δημιουργικότητα των ανθρώπων της.

Κεντρικός μπάστακας στην πλατεία Γεωργίου Α΄ το 1965

Από τη δεκαετία του 1950 μέχρι σήμερα

Η παρουσία των μπαστάκων στην Πάτρα καταγράφεται ήδη από τα τέλη της δεκαετίας του 1950. Οι πρώτες κατασκευές αντλούσαν έμπνευση από την ευρωπαϊκή και ιδιαίτερα τη βενετσιάνικη καρναβαλική παράδοση, με αρλεκίνους, κλόουν, μουσικούς, δόγηδες και εντυπωσιακές ανθρώπινες μορφές.

Το 1961, στην πλατεία Τριών Συμμάχων, ξεχώριζε μια μεγάλη καρναβαλική σύνθεση με έναν γελαστό κιθαρίστα, ενώ το 1965 στην πλατεία Γεωργίου Α΄ δέσποζε ένας γιγάντιος αρλεκίνος με κωνικό καπέλο, που περιστρεφόταν γύρω από τον άξονά του, σαν να χαιρετούσε τους περαστικούς.

Με το πέρασμα των χρόνων, οι μπάστακες απέκτησαν διαφορετικές μορφές και θεματολογία. Δίπλα στις παραδοσιακές φιγούρες εμφανίστηκαν σατιρικές δημιουργίες, πολιτικές καρικατούρες και χαρακτήρες εμπνευσμένοι από την καθημερινότητα.

Έτσι, η καρναβαλική διακόσμηση εξελίχθηκε σε μια ιδιαίτερη μορφή υπαίθριας λαϊκής τέχνης.

πλατεία Τριών Συμμάχων το 1961

Η παράδοση συναντά τη σύγχρονη δημιουργία

Τα τελευταία χρόνια, οι καλλιτέχνες του Καρναβαλικού Εργαστηρίου του Δήμου Πατρέων συνεχίζουν να ανανεώνουν την αισθητική των μπαστάκων, παρουσιάζοντας πρωτότυπες δημιουργίες.

Το 2021, στην πλατεία Τριών Συμμάχων, εμφανίστηκαν φιγούρες εμπνευσμένες από μουσικά όργανα, ενώ το 2023 ξεχώρισαν οι πολύχρωμες δημιουργίες που βασίστηκαν σε σχέδια της εικαστικού Άννας Καρατζά.

Το 2024 παρουσιάστηκαν νέες κατασκευές σε σχέδια του Γιώργου Καράβολα, ενώ το 2025 δημιουργήθηκαν δέκα επιβλητικοί μπάστακες-φρουροί σε σχέδια του Αρίστου Σταθόπουλου, με ιδιαίτερες αποχρώσεις που παρέπεμπαν σε οξειδωμένο χαλκό και μπρούντζο.

Μια δημιουργία που έφερε το κοινό κοντά στην ίδια τη διαδικασία της καρναβαλικής τέχνης.

Από το αρχείο της ΚΕΔΗΠ-Καρναβάλι Πάτρας

Όταν οι πολιτικοί και οι ηθοποιοί έγιναν μπάστακες

Δύο από τις πιο χαρακτηριστικές στιγμές στην ιστορία τους ήταν η «Αλέα των Πολιτικών» το 2002 και η «Αλέα των Ηθοποιών» το 2003.

Το 2002, ο πεζόδρομος της Αγίου Νικολάου μετατράπηκε σε μια πρωτότυπη υπαίθρια έκθεση πολιτικής σάτιρας. Δεκατέσσερις καρναβαλικοί ανδριάντες, βασισμένοι σε σχέδια του γελοιογράφου Γήση Παπαγεωργίου, παρουσίαζαν γνωστά πρόσωπα της ελληνικής πολιτικής σκηνής με έντονα στοιχεία καρικατούρας.

Ανάμεσά τους βρίσκονταν ο Κώστας Σημίτης, ο Κώστας Καραμανλής, η Αλέκα Παπαρήγα, ο Γιώργος Παπανδρέου και άλλοι πολιτικοί της εποχής.

Έναν χρόνο αργότερα, το 2003, η ίδια περιοχή φιλοξένησε την «Αλέα των Ηθοποιών», με φιγούρες αγαπημένων πρωταγωνιστών του παλιού ελληνικού κινηματογράφου.

Ο Βασίλης Λογοθετίδης, η Γεωργία Βασιλειάδου, ο Λάμπρος Κωνσταντάρας, ο Διονύσης Παπαγιαννόπουλος, ο Ντίνος Ηλιόπουλος και άλλοι αξέχαστοι ηθοποιοί απέκτησαν τη δική τους θέση στο καρναβαλικό σκηνικό.

Οι δύο αυτές διοργανώσεις απέδειξαν ότι οι μπάστακες μπορούν να αποτελέσουν κάτι πολύ περισσότερο από εορταστικό διάκοσμο: ένα μέσο καλλιτεχνικής έκφρασης, χιούμορ και κοινωνικού σχολιασμού.

Οι άνθρωποι πίσω από τους γίγαντες

Πίσω από κάθε μπάστακα κρύβονται πολλές ώρες σχεδιασμού, γλυπτικής, κατασκευής και ζωγραφικής.

Από τα παλαιότερα εργαστήρια στο Γκάζι μέχρι το Καρναβαλικό Εργαστήρι στο Πετρωτό, γενιές τεχνιτών έχουν συμβάλει στη διατήρηση και εξέλιξη αυτής της ιδιαίτερης τέχνης.

Οι πρώτες κατασκευές δημιουργούνταν με υλικά όπως πηλό, γύψο, ξύλο και λινάτσα. Σήμερα χρησιμοποιούνται ελαφρύτερα και ανθεκτικότερα υλικά, όπως φελιζόλ, υαλόνημα και πολυεστέρας, ώστε οι φιγούρες να αντέχουν στις βροχές, στους ανέμους και στις απαιτήσεις της υπαίθριας έκθεσης.

Σημαντική υπήρξε η συμβολή του Γιώργου Θεοδόση στην εξέλιξη των τεχνικών κατασκευής, ενώ τη σκυτάλη συνεχίζουν δημιουργοί και τεχνίτες όπως ο Νίκος Λιβάνης, ο Νεκτάριος Σαρηγιάννης, ο Χρήστος Κωνσταντόπουλος και η Χριστίνα Κουφάκη.

Η γνώση αυτή μεταφέρεται και στις νεότερες γενιές μέσα από εργαστήρια, σεμινάρια και εκπαιδευτικές επισκέψεις.

Μπροστά από το Δημοτικό Θέατρο “Απόλλων”.

Οι ακούραστοι πρωταγωνιστές της πόλης

Παρά τα περιστατικά βανδαλισμών που έχουν καταγραφεί κατά καιρούς, οι μπάστακες εξακολουθούν να επιστρέφουν κάθε χρόνο, αποτελώντας ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα στοιχεία του καρναβαλικού τοπίου.

Στις πλατείες, στους πεζόδρομους, στις εισόδους της πόλης και μπροστά από ιστορικά κτίρια, οι γιγάντιες φιγούρες δίνουν χρώμα στην καθημερινότητα και διατηρούν ζωντανή μια παράδοση δεκαετιών.

Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη γοητεία τους.

Σε μια γιορτή όπου όλα κινούνται, χορεύουν και αλλάζουν, οι μπάστακες παραμένουν ακίνητοι. Κι όμως, είναι από εκείνους που δίνουν στο Πατρινό Καρναβάλι τη δική του ξεχωριστή κίνηση, ιστορία και ψυχή.

*Φωτογραφικό υλικό και ιστορικές πληροφορίες: Αρχείο ΚΕΔΗΠ – Καρναβάλι Πάτρας.